Okul öncesinde müzik eğitimi: 2-6 yaş arasında ne oluyor?
Bu yaşta müzik anlatılarak öğrenilmiyor. Ne yapıldığını, neyin yapılmadığını ve neye göre ilerlediğini anlattık.
Okul öncesi müzik eğitimi, ailelerin en çok merak ettiği ama en az bilgi bulabildiği alan. Soru genellikle şu biçimde geliyor: üç yaşındaki bir çocuğa müzik nasıl öğretilir, o yaşta nota mı öğreniyor?
Kısa cevap: hayır, nota öğrenmiyor. Bu yaşta müzik anlatılarak değil, yapılarak öğreniliyor. Çocuk dinliyor, hareket ediyor, vuruyor, söylüyor ve taklit ediyor. Öğrenme bedenle ilerliyor.
Aşağıda bu dönemde neyin çalışıldığını, neyin bilinçli olarak çalışılmadığını ve ilerlemenin neye göre ölçüldüğünü anlattık.
Bu yaşta ne çalışılıyor?
Okul öncesi dönemin dört ana başlığı var ve dördü de enstrüman öncesi becerilerdir.
Ritim, bu başlıkların en erken gelişeni. Çocuk bir tempoyu duyup ona uyabiliyor — el çırparak, yürüyerek, ritim çalgısıyla. Bu, ileride enstrüman çalarken tempo tutabilmesinin temeli.
Kulak, ikinci başlık. Yüksek-alçak, hızlı-yavaş, gürültülü-sessiz ayrımları bu dönemde kuruluyor. Çocuk henüz nota adlarını bilmiyor ama sesler arasındaki farkı duyuyor.
Ses, üçüncüsü. Şarkı söylemek bir performans olarak değil, sesi kullanmayı öğrenmek olarak çalışılıyor.
Dördüncüsü hareket. Müziği bedeniyle karşılamak — Orff yaklaşımının merkezinde bu var ve bu yaşta en doğal öğrenme biçimi.
- Ritim: tempoya uyma, kalıp tekrarı, ritim çalgıları
- Kulak: yüksek-alçak, hızlı-yavaş, gürültülü-sessiz
- Ses: şarkı söyleme, sesi tanıma ve kullanma
- Hareket: müziği bedenle karşılama, dans, beden perküsyonu
Ne yapılmıyor?
Bu dönemde bilinçli olarak yapmadığımız şeyler de en az yapılanlar kadar önemli.
Nota yazısı öğretilmiyor. Üç yaşındaki bir çocuk soyut bir sembolü sese bağlayamıyor; zorlandığında öğrenmiyor, sadece sıkılıyor.
Uzun süreli oturma beklenmiyor. Dört yaşındaki bir çocuğun odaklanma süresi on-on beş dakika; ders bu gerçeğe göre kurgulanıyor, çocuk bu gerçeğe uydurulmaya çalışılmıyor.
Doğru-yanlış üzerinden değerlendirme yapılmıyor. Yanlış vurulan bir ritim düzeltilmiyor, tekrar ediliyor. Bu yaşta hata düzeltmek öğrenmeyi hızlandırmıyor, katılımı azaltıyor.
Renk ve sembol sistemi nereye giriyor?
Nota yazısı öğretilmiyor ama çocuk çalmıyor da değil. Aradaki köprüyü renk ve sembol sistemi kuruyor.
Kurucumuz Dr. Erman Türkili'nin geliştirdiği yöntemde her notanın bir rengi, her elin bir sembolü var. Çocuk renkleri takip ederek gerçek bir şarkı çalabiliyor — nota okumayı bilmeden.
Bunun iki faydası var. Birincisi çocuk emeğinin karşılığını hemen duyuyor; müzikle ilişkisi başarı üzerine kuruluyor. İkincisi, nota yazısına geçiş geldiğinde yeni bir dil öğrenmiyor: bildiği şeyin farklı bir yazımını öğreniyor.
İlerleme nasıl ölçülüyor?
Bu yaşta ilerleme, çalınan parça sayısıyla ölçülmüyor. Baktığımız şeyler daha temel.
Çocuk verilen tempoya uyabiliyor mu? Duyduğu kısa bir ezgiyi tekrar edebiliyor mu? Grup içinde sırasını bekleyip başkasını dinleyebiliyor mu? Derse istekli geliyor mu?
Bu son madde en önemlisi. Okul öncesi dönemde asıl kazanım teknik değil, çocuğun müzikle kurduğu ilişki. Bu yaşta müzikten soğuyan bir çocuğu geri kazanmak, hiç başlamamış bir çocuğa başlatmaktan zor.
Kimlerle çalışılıyor?
Okul öncesi müzik eğitimi ayrı bir uzmanlık alanı; iyi bir enstrüman eğitmeni otomatik olarak iyi bir okul öncesi eğitmeni olmuyor.
Kadromuzda bu alanda eğitim almış eğitmenler var. Tuğçe Demir Orff Schulwerk, Prodigies Music, Body Percussion ve Okul Öncesinde Müzik ve Ritim Eğitimi alanlarında eğitim aldı. Yaren Kızılgedik Orff-Schulwerk sertifikalı; Preschool ve Playtime Prodigies eğitimlerini tamamladı ve Uluslararası İstanbul Kodály Eğitim Günleri'ne katıldı.
Kurs araştırırken bunu sormanızı öneriyoruz: küçük yaş grubuyla çalışan eğitmen bu alanda ayrıca eğitim aldı mı, yoksa aynı müfredat mı yavaşlatılarak uygulanıyor?