Solfej nedir, neden enstrümandan ayrı düşünülmemeli?
Bir noktadan sonra öğrenciyi durduran şey genellikle parmakları değil, duyduğunu tanıyamaması oluyor.
Solfej, notaları adlarıyla okumak ve duyduğunu tanımak demek. Kulağı ve gözü aynı dile bağlayan çalışma bu.
Çoğu ailenin gözünde enstrüman dersi asıl iş, solfej ise yan bir uğraş. Uygulamada tersi oluyor.
Cam tavan
İlk iki yıl enstrüman dersi tek başına yürür. Öğrenci gösterileni tekrar eder, ilerler. Sonra bir yerde ilerleme yavaşlar.
Sebep neredeyse hep aynı: öğrenci eseri okuyamıyor, ezberliyor. Ezber kısa parçalarda çalışır, uzun ve çok sesli eserlerde çöker. Bu noktada haftalarca çalışılan bir parça bile oturmaz.
Solfej çalışan öğrencide ne değişiyor?
En görünür değişiklik şu: öğrenci yeni bir eseri kendi başına çözmeye başlıyor. Eğitmene bağımlılığı azalıyor, çalışma hızı artıyor.
İkinci değişiklik daha derin. Duyduğunu tanıyan öğrenci yanlış çaldığını fark ediyor. Kendi kendini düzeltebilen öğrenci, ders arasındaki altı günü de verimli geçiriyor.
Sınav tarafı
Konservatuvar ve güzel sanatlar sınavlarının duyuş bölümü doğrudan bu çalışmanın üzerine kurulu. Sınavdan üç ay önce başlanan solfej çalışması, yılların açığını kapatmıyor.
Solfej kaç yaşında başlar?
Solfejin kendisi, yani nota adlarıyla okuma, genellikle enstrüman eğitimiyle birlikte 6-7 yaş civarında başlıyor. Ama altyapısı çok daha erken kuruluyor.
2-6 yaş arasında yapılan ritim çalışmaları, ezgi tekrarı ve renk-sembol sistemiyle nota tanıma, solfejin hazırlık aşaması. Bu dönemden gelen çocuk, solfeje başladığında yeni bir dil öğrenmiyor; bildiği şeyin adını öğreniyor.
Solfeje geç başlayan öğrencide ise sık gördüğümüz durum şu: enstrümanda ilerlemiş ama duyduğunu adlandıramıyor. Bu öğrencide solfej, geriye dönüp temeli kurmak anlamına geliyor ve daha zahmetli oluyor.
Evde nasıl desteklenir?
Solfej, evde en kolay desteklenebilecek alan — çünkü enstrüman gerektirmiyor.
En işe yarayan şey dinlemek. Çocuğun çaldığı parçanın kayıtlarını dinlemesi, kulağın parçayı tanımasını sağlıyor ve çalışmayı hızlandırıyor. İkincisi ritim: bir parçanın temposunu elle vurmak, arabada, yolda yapılabilecek bir çalışma.
Ebeveynin müzik bilmesi gerekmiyor. Çocuğa "bu şarkı hızlı mı yavaş mı", "neşeli mi hüzünlü mü" diye sormak bile müziksel algıyı besleyen bir çalışma.
Enstrüman dersiyle nasıl bağlanıyor?
Solfej ayrı bir ders olarak yürüyor ama enstrümandan kopuk değil. İki ders arasında sürekli bir alışveriş var.
Pratikte şöyle işliyor: öğrencinin enstrümanda çalıştığı parçanın zor bir ritmi varsa, o kalıp solfej dersinde ayrıca çalışılıyor. Tersi de oluyor — solfejde öğrenilen bir kavram enstrümanda uygulanıyor.
Bu bağlantı kurulmadığında solfej öğrenci için ayrı ve sıkıcı bir yük hâline geliyor; neden bunu öğrendiğinin cevabı görünmüyor.
Eğitmenler bu yüzden birbirinin programını biliyor. Öğrencinin nerede tıkandığı iki derste de aynı anda görülüyor ve müdahale birlikte planlanıyor.
Solfej dersine sonradan da katılınabiliyor; enstrüman eğitimi süren bir öğrenci yıl ortasında da başlayabilir, seviye tespitini birlikte yapıyoruz.
Kaç yaşında, haftada kaç saat?
Solfej dersi genellikle haftada bir saat olarak yürüyor ve enstrüman dersiyle aynı hafta içine yerleşiyor.
Sınav hazırlığındaki öğrencide bu süre artıyor; özellikle son yılda duyuş çalışması haftada iki güne çıkabiliyor.
Uzaktan gelen aileler için iki dersi aynı güne art arda koyuyoruz, böylece haftada tek geliş yetiyor.
Evde ayrıca uzun bir çalışma gerekmiyor: günde birkaç dakikalık dinleme ve ritim çalışması, haftalık dersin karşılığını almak için yeterli oluyor.